نام انستیتو پاستور سالهاست با حافظه ایرانیان گره خورده است. نهادی آشنا که بیش از یک قرن از حیات خود را در مسیر حفظ سلامت مردم گذرانده است.
روایت انستیتو پاستور ایران از ۲۹ مرداد ۱۲۹۹ آغاز شد؛ از روزهای مقابله با آبله، طاعون، وبا و مالاریا تا سالهای مبارزه با هاری، سل، هپاتیت و کرونا. در این مسیر ۱۰۶ ساله، آزمایشگاههای مرجع شکل گرفتند، واکسنها و فراوردههای زیستی تولید شدند و نسلهای مختلفی از پژوهشگران و متخصصان در راهروهای این مجموعه آموزش دیدند.تاریخ پرافتخار انستیتو پاستور در فروردین امسال به یکی از دشوارترین فصلهای خود رسید. در سه موج حمله دشمن آمریکایی- صهیونیستی به ساختمان مرکزی این مؤسسه در تهران بخشهایی از مراکز تشخیص بیماری، تحقیق و تولید فراوردههای حیاتی و نیز ساختمانها و آزمایشگاهها تخریب و تعدادی از تجهیزات تخصصی از چرخه فعالیت خارج شدند؛ تجهیزاتی که فراهمکردن برخی از آنها سالها زمان برده بود.
عددها ابعاد این خسارت را روشنتر میکنند. از مجموع ۲۳هزار مترمربع زیربنای انستیتو پاستور تهران، حدود هزارو۶۰۰ مترمربع بهطور کامل تخریب شد. این مجموعه پیش از حملات، محل فعالیت حدود هزار و ۵۰۰ نفر بود؛ از ۴۰۰ کارمند پژوهشگر و ۱۱۰ عضو هیئتعلمی تا ۸۰ دانشجوی دکترای تخصصی و ۵۰۰ همکار طرحی و دانشجوی دانشگاههای دیگر.
محمدرضا ظفرقندی، وزیر بهداشت نیز در نخستین برآوردها میزان خسارت واردشده به ساختمانها، آزمایشگاهها و تجهیزات انستیتو را دستکم ۳هزار میلیارد تومان اعلام کرده است.
در آستانه روز داروسازی به سراغ احسان مصطفوی، سرپرست انستیتو پاستور ایران رفتیم تا برایمان از گذشته، حال و آینده این مجموعه بگوید.
چرا انستیتو پاستور برای ما مهم است؟
برای اینکه بدانیم چرا انستیتو پاستور ایران اهمیت دارد، ابتدا باید مأموریتهای این سازمان را بشناسیم؛ زیرا وقتی مأموریتهای یک مجموعه برای ما مشخص شود، اهمیت و جایگاه آن نیز تا حد زیادی روشن خواهد شد. واقعیت این است انستیتو پاستور ایران نخستین مؤسسه پزشکی نوین در کشور محسوب میشود که سال ۱۲۹۹ شکل گرفت. این مؤسسه دو وظیفه مهم و اساسی بر عهده دارد؛ یکی تأمین واکسن و دیگری تشخیص بیماریهاست. هدف اصلی ما از انجام هر دو مأموریت، کمک به ارتقای امنیت سلامت مردم و فراهمکردن شرایطی است که جامعه بتواند در فضایی آرامتر زندگی کند و از آرامش زیستی برخوردار باشد.
البته وظایف انستیتو پاستور ایران تنها به تأمین واکسن و تشخیص بیماریها محدود نمیشود و ما مأموریتهای دیگری را نیز دنبال میکنیم. ارتقای زیرساختهای حوزه بیوتکنولوژی پزشکی و دارویی، آموزش دانشجویان دکترای تخصصی در حوزههای مختلف بیوتکنولوژی و بیماریهای عفونی و همچنین تعامل و همکاری با مجموعههای گوناگونی که در حوزههای بهداشتی و بیوتکنولوژی کشور فعالیت میکنند، از دیگر وظایف این مؤسسه به شمار میرود.
علاوه بر این، انستیتو پاستور ایران در طول سالهای خدمت و فعالیت خود، اقدامات ماندگار بسیاری انجام داده و پایهگذار تعداد زیادی از مؤسسات و مجموعههای مختلف در سراسر کشور بوده است. به همین دلیل، تأثیرگذاری این مؤسسه را میتوان در سطوح و حوزههای مختلف بهداشتی، تولیدی، آموزشی و تحقیقاتی مشاهده کرد.
بسیاری از محصولات تولیدشده در انستیتو پاستور ایران به کشورهای دیگر صادر میشود و همکاران ما نیز در برنامههای آموزشی مختلف مشارکت داشته و در مسیر ارتقای دانش محققان دیگر کشورها نقشآفرینی میکنند. بر همین اساس، میتوان گفت دامنه عملیاتی و فعالیتهای انستیتو پاستور ایران تنها به داخل کشور محدود نمیشود و فراتر از مرزهای ایران نیز امتداد دارد.
از روز واقعه برایمان بگویید؛ زمانی که یک مسئول با چنین صحنهای روبهرو میشود چه احساسی به او دست میدهد؟ آن لحظه احساس نکردید همه چیز تمام شده و زحمات شما و همکارانتان در یک آن هدر رفته است؟
واقعیت این است که آسیب به مجموعه انستیتو پاستور ایران در جریان جنگ، در سه مرحله اتفاق افتاد؛ مرحله نخست در نهم اسفند، مرحله دوم در پانزدهم اسفند و مرحله سوم نیز در سوم فروردین بود.
زمانی که نخستین حمله در نهم اسفند رخ داد، من و همه همکارانم در مجموعه حضور داشتیم و فعالیتهای خود را مانند روزهای معمول انجام میدادیم. طبیعی بود آنچه در حال وقوع بود، هم برای من و هم برای تمامی همکارانمان در سطوح مختلف، نگرانیهای جدی ایجاد کند.
نخستین نگرانی ما به آینده کشور مربوط میشد؛ کشوری که همه ما آن را دوست داریم و برایمان ارزشمند است. نگران اتفاقاتی بودیم که ممکن بود برای کشور و مردم رخ دهد؛ اتفاقاتی که بعدها مشخص شد تا چه اندازه ناراحتکننده، ناخوشایند و سخت بوده و چه شرایط دشواری را برای مردم عزیزمان رقم زده است.
در کنار نگرانیهایی که درباره آینده کشور و وضعیت مردم داشتیم، آسیبهایی که به خود مجموعه انستیتو پاستور ایران وارد میشد نیز برای ما نگرانکننده بود. این نگرانی از همان نهم اسفند وجود داشت و در حملات بعدی که شدت بیشتری داشتند و خسارتهای بسیار گستردهتری به مجموعه وارد کردند، افزایش یافت. با ادامه حملات، میزان آسیبهای واردشده نیز هر روز بیشتر میشد. در تمام آن شرایط، برای ما اهمیت داشت که بتوانیم ارائه خدمات خود را ادامه دهیم. همچنین حفظ حیات و فعالیت مجموعهای که بیش از ۱۰۰ سال سابقه دارد، برایمان بسیار مهم بود. میخواستیم انستیتو پاستور ایران همچنان به فعالیت خود ادامه دهد و بتواند مانند گذشته، نقش و تأثیرگذاری خود را در حوزه سلامت کشور حفظ کند.
بسیاری از تجهیزات این مجموعه با سختی فراوان تهیه شده بودند. اگرچه خوشبختانه در حملات اخیر آسیبی به کارکنان و نیروهای ما وارد نشد، اما نگهداری و حفظ تجهیزات یکی از دغدغههای اصلیمان بود؛ زیرا میدانستیم تأمین دوباره این تجهیزات بسیار دشوار خواهد بود.
تمامی این دغدغهها و نگرانیها از همان روز نخست حمله در ذهنمان مرور میشد. امروز که در خدمت شما هستیم، شاید بتوانیم با آرامش بیشتری آنچه را اتفاق افتاده است، مرور کنیم؛ اما واقعیت این است خسارت بسیار گستردهای به مجموعه انستیتو پاستور ایران وارد شده است.
برآوردها تا امروز نشان میدهد مجموع خسارتهای واردشده به این مجموعه حدود ۴هزار میلیارد تومان است. بخش عمده این خسارتها نیز به تجهیزات پزشکی و تشخیصی انستیتو پاستور ایران مربوط میشود.
چرا رژیم صهیونی و آمریکا با وجود اینکه میدانند حمله به بیمارستانها و مراکز تحقیقاتی پزشکی یکی از ۶ تخلف جدی است که توسط شورای امنیت شناسایی شده، به این مراکز بهویژه انستیتو پاستور حمله کردند؟
واقعیت این است هدف دشمن در جریان جنگ، این بوده و همچنان نیز هست که هم بهصورت مستقیم و هم بهصورت غیرمستقیم به مردم آسیب وارد کند. خسارتی که به مجموعه انستیتو پاستور ایران وارد شد نیز در همین چارچوب قابل ارزیابی است.
مسلم است وارد شدن چنین خسارتهایی به انستیتو پاستور ایران، بخشی از ظرفیتهای تحقیقاتی و تشخیصی مجموعه را تحت تأثیر قرار میدهد. همچنین تعدادی از ساختمانهایی که طی دههها ساخته و تجهیزاتی که در طول سالیان متمادی تهیه، نصب، تکمیل و بهروزرسانی شدهاند، در این حملات آسیب دیدند.
این خسارتها در وهله نخست، آثار خود را در حوزههای تحقیقاتی و تشخیصی نشان میدهند. اما اگر با نگاهی بلندمدتتر به موضوع توجه کنیم، تأثیر این آسیبها را در حوزه تولید نیز مشاهده خواهیم کرد. بنابراین، حمله به انستیتو پاستور ایران تنها به تخریب چند ساختمان یا تعدادی از تجهیزات محدود نمیشود، بلکه میتواند فعالیتهای تحقیقاتی، تشخیصی و در ادامه، ظرفیتهای تولیدی این مؤسسه را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
از این منظر، میتوان گفت وارد کردن خسارت به انستیتو پاستور ایران برای دشمن اهمیت داشته است؛ زیرا دشمن از طریق هدف قراردادن چنین مجموعهای، هم به زیرساختهای علمی و بهداشتی کشور آسیب میزند و هم آثار مستقیم و غیرمستقیم آن را متوجه مردم میکند.
پس از حمله به انستیتو شاهد محکوم کردن این جنایات از سوی برخی شخصیتهای بینالمللی و مؤسسات خارجی بودیم. این موضعگیریها چه تأثیری در احقاق حقوق ما دارد؟
ما موضوع خسارتهای واردشده به مجموعه انستیتو پاستور ایران و دریافت غرامت را از طریق مراجع بینالمللی پیگیری کردهایم و همچنان نیز این پیگیریها را ادامه میدهیم. با این حال، درباره اینکه این اقدامات تا چه اندازه تأثیرگذار خواهد بود و تا چه حد امکان دریافت غرامت از مراجع بینالمللی وجود دارد، واقعیت این است که چندان خوشبین نیستیم.
در مقابل، به این موضوع امیدواریم که با حمایت و همراهی مردم، مسئولان و خیران، چه در داخل و چه در خارج از کشور، بتوانیم روند بازسازی انستیتو پاستور ایران را دنبال کنیم. امیدواریم با شکلگیری این حمایتها، بتوانیم مجموعه را بار دیگر با قوت به چرخه خدمت بازگردانیم تا فعالیتها و خدمات خود را مانند گذشته ادامه دهد.
در این چند ماه آیا کار تحقیقات و پژوهش کاملاً متوقف شده یا همکاران شما در جای دیگر این کار بر زمین مانده را انجام میدهند؟
واقعیت این است در چند ماه گذشته، برای تعداد قابلتوجهی از همکارانمان با دانشگاهها، مؤسسات و مراکز پژوهشی مختلف کشور هماهنگیهایی انجام دادیم تا بتوانند فعالیتهای تحقیقاتی و آموزشی خود را در این مراکز ادامه دهند و روند فعالیتهای علمی آنها متوقف نشود.
همچنین توانستیم خدمات تشخیصی اصلی خود را در چند ماه اخیر دوباره به چرخه خدمت بازگردانیم. این خدمات در ابتدا در دیگر شعب انستیتو پاستور ایران ارائه میشد، اما در حال حاضر فعالیتهای تشخیصی اصلی در ساختمان اصلی مجموعه از سر گرفته شده است.
امیدواریم با تسریع در روند بازسازی بخشهای آسیبدیده، دیگر همکارانمان نیز بتوانند هرچه زودتر به محل کار خود بازگردند و فعالیتهای تحقیقاتی، آموزشی و خدماتی خود را در مجموعه ادامه دهند.
برای بازسازی و بازگشت به وضعیت گذشته چقدر زمان لازم است و چه تمهیداتی اندیشیده شده است؟
برای بازگشت مجموعه به چرخه خدمت، تقریباً از اواخر اردیبهشت، فعالیت واحد واکسیناسیون و واحد خدمات تشخیصی را در همان مجموعه آسیبدیده از سر گرفتیم. همکاران ما نیز به محل کار خود بازگشتند و ارائه خدمات در این دو بخش را آغاز کردند.
در دیگر بخشها نیز عملیات بازسازی را آغاز کردهایم. سرعت پیشرفت این بازسازی به دو عامل اساسی بستگی دارد؛ نخست تأمین منابع مالی موردنیاز و دوم، تأمین تجهیزات لازم برای راهاندازی دوباره بخشهای آسیبدیده.
منظور از تأمین منابع، فراهمشدن بودجه موردنیاز برای بازسازی ساختمانهای آسیبدیده، ترمیم زیرساختها و آمادهسازی دوباره فضاهای تخصصی مجموعه است. تأمین تجهیزات نیز به معنای تهیه و جایگزینی دستگاههای پزشکی، تشخیصی و تحقیقاتی آسیبدیده و انجام مراحل نصب، تنظیم و راهاندازی آنهاست. بخشی از این تجهیزات تخصصی و گرانقیمت هستند و تهیه دوباره آنها به زمان و منابع مالی قابلتوجهی نیاز دارد. بنابراین، سرعت بازگشت کامل بخشهای مختلف انستیتو پاستور ایران به چرخه خدمت، به میزان و زمان تأمین بودجه و تجهیزات موردنیاز بستگی خواهد داشت.
به نظر شما برای آنکه مؤسسات دارویی مثل انستیتو پاستور که با سلامت مردم ارتباط مستقیم دارند، از گزند چنین اتفاقهایی مصون بمانند، چه تدابیری باید اندیشید و چگونه باید آنها را ساخت؟
واقعیت این است هرچه سریعتر بتوانیم منابع مالی موردنیاز را تأمین کنیم، میتوانیم امیدوار باشیم بازسازی مجموعه و بازگشت کامل آن به چرخه خدمت نیز با سرعت بیشتری انجام شود. البته منابع مالی موردنیاز برای این کار بسیار قابلتوجه است و با در نظر گرفتن محدودیتهایی که دولت در تأمین منابع دارد، لازم است دیگر بخشها و مجموعهها نیز، چه در داخل و چه در خارج از کشور، به این روند کمک کنند تا بازسازی انستیتو پاستور ایران شتاب بیشتری بگیرد.
در کنار تأمین نقدینگی، یکی دیگر از دغدغههای اصلی ما تأمین تجهیزات موردنیاز است. باید سازوکارها و چارچوبهایی را پیدا کنیم که از طریق آنها بتوانیم تجهیزات آسیبدیده را دوباره تهیه و راهاندازی کنیم. بخش مهمی از این تجهیزات پیشتر از خارج کشور تأمین شده بود و اکنون باید راههایی را برای تهیه یا جایگزینی آنها پیدا کنیم تا این تجهیزات دوباره به چرخه خدمت بازگردند.
برای کاهش میزان خسارتها، پیش از وقوع حملات و براساس پیشبینیهایی که انجام داده بودیم، چند اقدام مهم صورت گرفته بود. نمونههای مهم، سلولهای مهم و مواد ضروری مجموعه را جابهجا کرده و به مکانهای امن انتقال داده بودیم. همچنین بخشی از تجهیزات را به دیگر شعب انستیتو پاستور ایران منتقل کرده بودیم.
نتیجه این اقدامات آن بود که توانستیم خدمات خود را پس از حملات نیز ادامه دهیم و آسیبپذیری مجموعه را کاهش دهیم. توجه به اصل پراکندگی و انتقال بخشی از نمونهها، مواد و تجهیزات به مکانهای مختلف، بهعنوان اقدامی بازدارنده و کاهنده خسارت، به ما کمک کرد میزان آسیب واردشده به مجموعه انستیتو پاستور ایران کمتر شود.
این تجربه نشان داد در موارد مشابه نیز اصل پراکندگی میتواند راهگشا باشد و به کاهش آسیبپذیری مراکز پزشکی، تحقیقاتی و تشخیصی کمک کند تا در صورت وقوع حوادث، خسارت کمتری به چنین مجموعههایی وارد شود و امکان تداوم ارائه خدمات آنها نیز وجود داشته باشد.
آقای مصطفوی از کمکهایی که برای بازسازی انستیتو شده برایمان بگویید.
تا امروز دو مجموعه در روند بازسازی انستیتو پاستور ایران به ما کمک کردهاند؛ یکی بانک سامان و دیگری هلدینگ مادیران است. این دو مجموعه کمکهای اولیهای را برای آغاز بازسازی انجام و همچنین قولهایی برای ادامه حمایت و همراهی در مسیر بازسازی انستیتو پاستور ایران دادهاند.
در کنار این حمایتها، کمکهای محدود مردمی نیز جمعآوری شده است. همزمان، در حال پیگیری برای جلب منابع بیشتر و همچنین تخصیص منابع دولتی موردنیاز برای ادامه و تکمیل روند بازسازی مجموعه هستیم.
نظر شما